Криптовалюта саудасы: Қазақстандағы жеке тұлғалардың салықтық міндеттемелері мен есептіліктері

Қазақстанда криптовалютамен сауда жүргізу мәселесі заңнамалық тұрғыдан қалай реттеледі? Бұл сұраққа жауап беру үшін, алдымен, еліміздегі «криптовалюта» терминінің ресми түрде бекітілмегенін атап өткен жөн. Оның орнына «цифрлық актив» ұғымы қолданылады. Цифрлық активтердің айналымы 2023 жылғы 6 ақпанда қабылданған №193-VII ҚРЗ «Цифрлық активтер туралы» заңымен реттеледі.

Аталған заңның 1-бабы 4-тармағына сәйкес, цифрлық актив – электрондық-цифрлық түрде жасалған, цифрлық код берілген, криптография құралдары мен компьютерлік есептеулерді қолдану арқылы жасалған, тіркелген және деректердің таратылған платформасы технологиясы негізінде ақпараттың өзгермейтіндігін қамтамасыз ететін мүлік. Криптовалюта қамтамасыз етілмеген цифрлық активтер қатарына жатады.

Заңның 1-бабына сәйкес, қамтамасыз етілмеген цифрлық актив – блокчейнде консенсусты қолдауға қатысқаны үшін сыйақы түрінде алынған және біреудің ақшалай міндеттемелерін білдірмейтін, цифрлық активтер биржасында цифрлық түрде саудаланатын актив.

Сонымен қатар, ҚР Азаматтық кодексінің 115 және 116-баптарына сәйкес, цифрлық активтер азаматтық құқықтардың түріне жатады, яғни олар мүліктік игіліктер мен құқықтар ретінде қарастырылады.

ҚР Азаматтық кодексінің 128-1-бабына сәйкес, қаржы құралы – ақша, бағалы қағаздар, туынды бағалы қағаздар, туынды қаржы құралдары және басқа да қаржы құралдары, олармен жасалған операциялар нәтижесінде бір тұлғада қаржы активі және басқа тұлғада қаржы міндеттемесі немесе үлестік құрал бір мезгілде туындайды. Осылайша, ҚР заңнамасы криптовалютаны төлем құралы ретінде танымайды.

Салық салу тұрғысынан, криптовалютаны сатудан түскен кіріс «өзге кіріс» санатына жатады. Жеке тұлғалар ф.270.00 нысаны бойынша есеп беруі тиіс (мерзімі – есепті жылдан кейінгі жылдың 15 қыркүйегіне дейін) және жеке табыс салығын (ЖТС) төлеуі қажет (ҚР Салық кодексінің 321, 356, 363-баптары).