Социальные аспекты учета дебиторской задолженности: как списание безнадежных долгов влияет на финансовую стабильность и доверие в обществе

Үмітсіз дебиторлық берешекті есептен шығару: Негізгі аспектілер

Кейде тауарлар немесе жабдықтар контрагенттерге төлемді кейінге қалдырумен немесе ішінара төлеммен сатылады. Бұл жағдайда сатушыда дебиторлық берешек (ДЗ) пайда болады. Егер контрагент оны ұзақ уақыт өтемесе, не істеу керек? Дебиторлық берешекті есептен шығаруға бола ма?

Нормативтік база

ҚР Азаматтық кодексі (ҚР АК) және ҚР Салық кодексі (ҚР СК) бойынша, талап қоюдың жалпы мерзімі 3 жылды құрайды. Бұл мерзім кейбір жағдайларда ұзағырақ немесе қысқалау болуы мүмкін.

Талап қою мерзімінің басталуы

Талап қою мерзімі құқық бұзушылық туралы тұлға білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап есептеледі. Борышкердің қарызды мойындайтын кез келген әрекеттері талап қою мерзімінің ағымын үзіп, мерзімді жаңартады. Мысалы:

• салыстыру актісіне қол қою;
• наразылықтарды жолдау;
• қарыздың ішінара төленуі;
• дебиторлық берешекті өтеу туралы сұрауларға жазбаша жауап беру.

Егер соңғы 3 жыл ішінде мұндай әрекеттер болмаса, ДЗ күмәнді деп танылады және оны шегерімге жатқызуға болады.

Күмәнді талаптарды шегерімге жатқызу

Күмәнді талаптар тауарларды өткізуден бұрын танылған кіріс мөлшерінде шегерімге жатады. Егер сатушы ҚҚС төлеуші болса, ол мына жағдайларда салық салынатын айналым мөлшерін азайтуға құқылы:

• ҚҚС сомасы күмәнді талаптың туындауына байланысты есепке алынған салықтық кезең басталғаннан кейін 3 жыл өткен соң;
• Әділет органдары банкрот деп танылған дебиторды БСН-нің Ұлттық тізілімінен алып тастау туралы шешім қабылдаған салықтық кезеңде.

Бухгалтерлік есепте күмәнді талаптарды есептен шығару

Бухгалтерлік есепте күмәнді талаптарды есептен шығару үшін екі әдіс қолданылады:

• тікелей есептен шығару әдісі;
• резерв қалыптастыру әдісі.

Қай әдіс қолданылатыны компанияның Есеп саясатына бекітілуі тиіс.

Салықтық есеп

Салықтық есепте, ҚР СК 248-бабы 8-тармағына сәйкес, күмәнді деп танылған талаптар шегерімге жатады. Талап қою мерзімінің аяқталу күнін дұрыс белгілеу маңызды, себебі күмәнді ДЗ-ны шегерімге жатқызу ол танылған оқиға болған жылы жасалуы тиіс.

Күмәнді талаптарды шегерімге жатқызу шарттары

Күмәнді талаптарды шегерімге жатқызу мына шарттар бір мезгілде орындалған кезде жүзеге асырылады:

• талаптардың туындауын растайтын құжаттардың болуы;
• талаптардың шегерімге жатқызу сәтінде бухгалтерлік есепте көрсетілуі;
• салық төлеуші-дебитор банкрот деп танылған жағдайда.

Дебиторлық берешекті ресми есептен шығару

ДЗ-ны ресми түрде есептен шығару үшін түгендеу жүргізу керек:

• түгендеу комиссиясын құру;
• комиссия контрагент бойынша ақпарат жинайды;
• түгендеу нәтижелері бойынша анықтама дайындау;
• ДЗ-ны есептен шығару туралы бұйрық шығару.

Бухгалтерлік жазбалар

Үмітсіз ДЗ-ны есептен шығару үшін келесі бухгалтерлік жазбалар қолданылады:

• Күмәнді талапты есептен шығару: Дт 1290 «Күмәнді талаптар бойынша резерв», Кт 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегі»;
• Бұрын есептелген ҚҚС-ты түзету: Дт 1210, Кт 3130.