Международный обзор: Налогообложение и социальные отчисления для сотрудников с дополнительной занятостью

Қоса атқару жұмысы: қызметкердің табысынан қандай салықтар мен әлеуметтік төлемдер ұсталады?

Бір қызметкер бір уақытта бірнеше жұмыс берушіде еңбек ететін жағдай сирек емес. Оның үстіне әрқайсысымен ресми еңбек шарты жасалады, яғни әрбір жұмыс беруші қызметкердің табысынан ЖТС есептеп, ұстап қалып, бюджетке аударуы тиіс, сондай-ақ әлеуметтік төлемдерді төлеуі қажет. Қоса атқарушы қызметкер бойынша салықтар мен әлеуметтік төлемдердің сомасын дұрыс қалай есептеу керек? Мұндай қызметкерлердің табысына салық салуда қандай да бір ерекшеліктер бар ма? Төменде айтып өтеміз…

Қоса атқару жұмысы не болып есептеледі?

Алдымен қоса атқару табысына салық салу мәселесіне көшпес бұрын, заң «қоса атқару» дегенде нені білдіретінін нақтылап алайық. Себебі бұл ұғымды көпшілігі «қызметтерді қоса атқарумен» шатастырады.

ҚР ЕК-ке жүгінейік

ҚР ЕК 1-бабы 56-тармақшасына сәйкес, қоса атқару – бұл қызметкердің:

• жүйелі түрде ақы төленетін;
• негізгі жұмыс уақытынан тыс атқаратын;
• еңбек шарты жасалуы міндетті жұмысы.

Қоса атқарудың түрлері

Қоса атқарудың екі түрі болады:

• «Сыртқы» – қызметкердің негізгі жұмыс берушісі бар, ал бұл ұйымға ол негізгі жұмысынан тыс уақытта жұмысқа келеді;
• «Ішкі» – қызметкердің негізгі жұмыс орны осы ұйымның өзінде, бірақ ол негізгі жұмысынан тыс уақытта осы жұмыс берушінің басқа жұмысын атқарады, ол үшін бөлек еңбек шарты жасалады.

Ішкі де, сыртқы да қоса атқаруда еңбек шартында оның «қоса атқару» екені көрсетілуі тиіс. Бұл табысқа салық салу үшін маңызды.

Қоса атқарушы қызметкермен жұмыс істеуде нені ескеру керек?

ҚР ЕК талаптарын, әрі маңыздысы – ҚР СК талаптарын сақтау үшін болашақ қоса атқарушыдан негізгі жұмыс орнынан анықтама сұрату қажет (ҚР ЕК 32-бабы 4-тармақ). Анықтамада жұмыс орны, лауазымы, еңбек жағдайлары көрсетілуі тиіс.

Екінші жұмыс берушіге негізгі жұмыс орны бойынша еңбек жағдайларын білу қажет, себебі ҚР ЕК талаптарына сәйкес қызметкердің жалпы жұмыс уақыты шектен аспауы тиіс. ҚР ЕК 68-бабы 3-тармағына сәйкес, жалпы жұмыс уақыты негізгі жұмыс орны мен қоса атқару бойынша бірге нормадан 4 сағаттан артық болмауы тиіс. Ал ҚР ЕК 71-бабы 4-тармағына сәйкес, норма – күніне 8 сағаттан артық емес.

Қоса атқарушы табысына салық салу

Қоса атқарушымен еңбек шарты жасалып, нақты жұмыс уақыты есептелгеннен кейін, оған есептелетін жалақы сомасы анықталады. Жалақыны есептеу тәртібі еңбек шартындағы талаптарға және ұйымдағы еңбекақы төлеу ережелеріне байланысты.

Есептелген жалақыдан салықтар (ЖТС және ӘС) және әлеуметтік төлемдер (МӘМС жарнасы, ӘМС жарнасы, ӘС, МЗЖ, ҚМЗЖ) есептелуі қажет. Бұл ретте әрбір төлем бойынша заңмен белгіленген шектеулерді сақтау маңызды.

МӘМС және ӘМС

2015 жылғы 16 қарашадағы №405-V «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» заңға сәйкес, қызметкер табысынан:

• ӘМС жарнасы – 3% (заңның 27-бабы 1-тармақ);
• МӘМС жарнасы – 2% (заңның 28-бабы 1-тармақ) ұсталады.

Бұл ретте, заңның 29-бабы 3-тармағына сәйкес, жарналар мен аударымдарды есептеу үшін айлық табыс 10 АЕК-тен аспауы тиіс.

МЗЖ және ҚМЗЖ

МЗЖ есептеу Әлеуметтік кодекстің 248-бабымен реттеледі. МЗЖ есептеу үшін алынатын айлық табыс 50 МЗП-тан аспауы тиіс. Сәйкесінше, қоса атқару бойынша жұмыс беруші МЗЖ-ны қызметкерге есептелген жалақыдан есептей алады.

ҚМЗЖ (қосымша міндетті зейнетақы жарналары) есептеу Әлеуметтік кодекстің 251-бабымен реттеледі. 2025 жылға ҚМЗЖ мөлшерлемесі – 2,5%.

Әлеуметтік аударымдар (ӘА, СО)

ӘА есептеу Әлеуметтік кодекстің 244-бабымен реттеледі. 245-баптың 2-тармағына сай, ӘА есептеу үшін табыс 7 МЗП-тан аспауы тиіс (2025 ж. – 595 000 тг.). Мөлшерлеме – 5%.

Әлеуметтік салық (ӘС, СН)

ӘС есептеу жұмыс берушінің салықтық режиміне байланысты. Біздің мысалда екі ұйым да ЖШС (ОУР):

ӘС = (табыс – МЗЖ – МӘМС) * 11% – ӘА.

Төлем көзінде ұсталатын ЖТС (ИПН)

Қоса атқарушыға төленген табыстан ЖТС ұстау қажет. ЖТС мөлшерлемесі – 10% (ҚР СК 320-бап).

Қоса атқарушыны ресми рәсімдемесе не болады?

Қоса атқарушыны рәсімдеу еңбек шарты мен салық салу тұрғысынан бірқатар нюансты талап ететіндіктен, кейде оны ресми рәсімдемеуге «қызығушылық» туындауы мүмкін. Алайда бұл ҚР ЕК 33-бабы 3-тармағын бұзу. ӘҚБтК 86-бабы 1-тармағы бойынша айыппұл көзделген:

• лауазымды адамдарға – 30 АЕК;
• шағын бизнес субъектілеріне – 60 АЕК;
• орта бизнеске – 80 АЕК;
• ірі бизнеске – 150 АЕК.

Еңбек құнынан ЖТС пен әлеуметтік төлемдердің сомасын есептей аласыз.